Sinds het webinar op 12 februari 2026 over de toekomst van het accountantsprotocol heeft het Ketenbureau i-Sociaal Domein niet stilgezeten. Wij werken hard aan de actualisatie en uitbreiding van het huidige accountantsprotocol met een handreiking voor aanbieders met een relatief lage omzet. De centrale vraag hierbij is: hoe krijgen gemeenten voldoende zekerheid over de rechtmatigheid van de bestede middelen als de productieverantwoording niet is voorzien van een controleverklaring van een accountant? Dit project loopt van begin maart tot begin oktober 2026.
Klankbordgroep brengt praktijkervaring in
Het Ketenbureau voert dit project samen met betrokkenen uit het werkveld uit. Want juist ervaringen uit de praktijk zijn van groot belang. Onze oproep voor deelname in een klankbordgroep heeft geleid tot een brede vertegenwoordiging namens gemeenten, aanbieders en accountants- en advieskantoren. In totaal doen en denken 26 professionals mee: van accountants, controllers tot contractmanagers. Kortom: voldoende expertise aan tafel om tot een werkbaar accountantsprotocol te komen.
Tijdens de eerste online bijeenkomst op 14 april van de klankbordgroep is nogmaals de scope van de opdracht toegelicht. Het gaat om het maken van een handreiking voor de productieverantwoording door aanbieders van jeugdhulp en Wmo-diensten, met binnen één domein een omzet lager dan € 300.000. Vanaf 2026 hoeven deze aanbieders geen accountant meer in te schakelen voor hun productieverantwoording. De vraag is wat daarvoor in de plaats komt.
Klankbordleden hebben diverse praktijkvoorbeelden, controle-mogelijkheden en aandachtspunten genoemd voor een alternatieve werkwijze. Voor het verkrijgen van informatie die relevant is voor de verantwoording, zijn ondermeer de volgende mogelijkheden genoemd: regiegesprekken, cliëntbevragingen in de vorm van huisbezoeken, belrondes en enquêtes, informatie van de casemanager en de accountmanager en gespreksverslagen. De klankbordgroep vroeg zich af of een werkwijze die op dit soort informatie is gebaseerd, ook is toe te passen voor een grotere groep aanbieders. Mogelijk doet de omzetgrens er in de toekomst niet meer toe en moeten we naar een risico-inschattingsmodel gaan, waarop de wijze van verantwoorden wordt afgestemd. Dit inzicht wordt meegenomen in het vervolgtraject.
Werkgroep ontwikkelt handreiking
Naast de klankbordgroep komt een werkgroep elke 3 tot 6 weken bij elkaar met als opdracht de handreiking te realiseren. Het Ketenbureau i-Sociaal Domein ondersteunt hierbij. In deze werkgroep zitten 9 personen met ruime ervaring met de huidige werkwijze van het accountantsprotocol, maar ook met nieuwe vormen van verantwoorden. Deze werkgroep is inmiddels twee keer online bij elkaar geweest en heeft verschillende praktijkvoorbeelden van ‘anders verantwoorden’ besproken. Succesvolle elementen kunnen mogelijk worden meegenomen in de handreiking. Een belangrijk aandachtspunt zijn de gemeentelijke accountants. Zij moeten vanuit hun verantwoordelijkheid voldoende zekerheid krijgen over de rechtmatigheid van de bestede middelen voor jeugdhulp en ondersteuning vanuit de Wmo. Binnenkort vindt een eerste overleg plaats met een vertegenwoordiging van accountants die zijn aangesloten bij de Sectorcommissie Decentrale Overheden (SDO) van de Nederlandse Beroepsvereniging van Accountants (NBA).
Rol en werkwijze accountant productieverantwoording Jeugdwet en Wmo
Sander Oosterbaan, adviseur en accountant in opleiding, heeft als expert namens het Ketenbureau, een presentatie gehouden over de rol van de accountant die voor aanbieders een controleverklaring moet afgeven. In zowel de klankbordgroep als de werkgroep legde Oosterbaan uit hoe de accountant werkt en aan welke gedrags- en beroepsregels, voorschriften, standaarden en richtlijnen hij zich moet houden. De accountant hanteert een mix aan controle-instrumenten waarmee de opzet en het bestaan van beheersmaatregelen bij die aanbieder geëvalueerd kunnen worden. Daarbij kan goed worden vastgesteld of het juiste product in de maximaal toegestane omvang en tegen het overeengekomen tarief is gedeclareerd bij de juiste gemeente. Maar of de gedeclareerde productie ook daadwerkelijk is geleverd, is voor een accountant lastig vast te stellen. Dan kan hooguit worden gekeken naar het aantoonbaar toepassen van de eigen interne beheersingsmaatregelen van de aanbieder, aangevuld met bijvoorbeeld een analyse of de personele formatie aansluit bij de opgegeven productie. Op grond daarvan maakt de accountant een risico-inschatting en geeft al dan geen controleverklaring af.
De waarde van een controleverklaring is dus beperkt. Het evalueren van de opzet en implementatie van de interne beheersmaatregelen ondersteunt de risico-inschatting van de accountant. Het is echter niet voldoende om conclusies te trekken over de effectieve werking van die beheersmaatregelen. In het ‘Stappenplan gemeentelijke controle-aanpak’ waarvan in 2019 een update uitkwam, staat dan ook dat een accountantscontrole alleen niet volstaat, maar vergezeld moet gaan van aanvullende controlemaatregelen die de gemeente uitvoert. Een aantal gemeenten doet dit al en maakt hierbij bijvoorbeeld gebruik van gegevens uit het iJw- en iWmo-berichtenverkeer, signalen uit het veld en eigen onderzoek onder cliënten.
Deel jouw ideeën over ‘anders verantwoorden’
Momenteel worden regionale initiatieven op het gebied van ‘anders verantwoorden’ geïnventariseerd. Er komen nog steeds praktijkvoorbeelden bij die ons waardevolle inzichten bieden. Mocht je zelf nog zo’n initiatief willen melden, neem dan contact op met het Ketenbureau, via ketenbureau@i-sociaaldomein.nl. Ook maken we een begin met de vertaling van deze inzichten naar een (concept) handreiking die in september wordt opgeleverd.
Meer weten?
Ga naar artikel Landelijk accountantsprotocol Jeugdwet & Wmo wordt vernieuwd (23 februari 2026).
Bekijk het webinar ‘De toekomst van het accountantsprotocol’.
Download dit artikel als PDF doc.
Nieuwe ontwikkelingen delen we in een volgende nieuwsupdate.
