Home

    Hervormingsagenda Jeugd: Standaardisatie

    Vier vrienden staan met hun armen om elkaar heen en kijken naar de ondergaande zon over een heuvelachtig landschap.

    Eén van de ambities uit de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is het vereenvoudigen van de inkoop van zorg. Voor de zorgvormen die regionaal worden ingekocht, worden standaarden ontwikkeld voor registratie, declaratie en verantwoording die verplicht moeten worden gevolgd. Hiervoor is het programma Standaardisatie ingericht. Experts van het Ketenbureau i-Sociaal Domein zijn betrokken bij het programma standaardisatie.

    Waarom standaardisatie belangrijk is
    Standaardisatie vermindert de administratieve lasten voor gemeenten, aanbieders en jeugdzorgprofessionals, zodat meer tijd overblijft voor goede jeugdzorg. Daarvoor is eenheid van taal belangrijk, wat betekent dat alle gemeenten en jeugdzorgaanbieders dezelfde productcodes, definities en registratieregels gaan gebruiken. Bovendien maakt deze standaardisatie regionale inkoop van (hoog)specialistische jeugdzorg mogelijk. Dit bevordert de samenwerking tussen gemeenten en aanbieders en daarmee de kwaliteit van zorg. Tenslotte kan standaardisatie door (afspraken over) een beter gebruik van het berichtenverkeer betere data opleveren.

    Hoe gaan we dit doen?
    In samenwerking met gemeenten, zorgaanbieders en experts worden landelijke standaarden ontwikkeld voor registratie, declaratie en verantwoording, gebaseerd op uniforme begrippen en een beperkte set jeugdzorgproducten. Zo ontstaat een eenvoudige, toekomstbestendige productstructuur die regionale inkoop ondersteunt. De eerste bouwtekening met vier productclusters en vijftien productgroepen is in oktober 2025 opgeleverd.

    Naar ‘Standaardisatie specialistische jeugdzorg: fundament voor productstructuur gelegd’.

    Door het gebrek aan standaardisatie ontbreekt goed inzicht in de geleverde zorg. Daardoor vragen het Rijk en gemeenten extra gegevens op, wat de administratieve lasten vergroot. Hiernaar is in het najaar van 2025 onderzoek gedaan.

    Naar ‘Databehoeften in kaart’.

    Bij de ontwikkeling van standaarden staan minder administratieve lasten en meer inzicht in het stelsel centraal. Standaardisatie is een meerjarig traject, waarbij na invoering het gebruik verplicht wordt. Het programma werkt hiervoor langs vier programmalijnen. Hierna volgt per programmalijn een samenvatting. Voor de volledige omschrijving ga naar de pagina: Standaardisatie van specialistische zorgvormen.

    De vier programmalijnen zijn verder uitgewerkt in het Plan van Aanpak 2026, dat in 2027 wordt geactualiseerd.

     

    Programmalijn 1: Ontwikkelen standaarden

    De kern van het programma ligt bij het vertalen van de bouwtekening voor de landelijke productstructuur naar standaarden met productbeschrijvingen en registratie-, declaratie- en verantwoordingsregels. Er wordt gestart met het productcluster Verblijf, dat samen met gemeenten en zorgaanbieders wordt uitgewerkt en daarna in de praktijk getoetst.

    Gezinshuiszorg is het eerste standaardisatietraject. Er zijn concept-productbeschrijvingen en registratieregels ontwikkeld die momenteel in een referentieproces worden getest. De opgedane ervaringen gebruiken we voor de verdere standaardisatie van de overige jeugdzorgvormen. Dit loopt parallel aan het traject rond de herziening van kwaliteitscriteria in gezinshuiszorg dat wordt getrokken door Present 24×7. Meer informatie over de herziening kwaliteitscriteria

    Programmalijn 2: Randvoorwaarden en versnellingen

    In deze programmalijn worden randvoorwaarden ontwikkeld die nodig zijn om de standaarden goed te laten werken. Via parallelle projecten worden versneld onderdelen aangepakt die veel administratieve lasten veroorzaken. Indien nodig worden aanvullende projecten opgestart.

    • Tool voor uniforme kostprijsberekening
      De kostentool jeugdhulp biedt een praktische en uniforme werkwijze voor het uitvoeren van kostenonderzoeken. Door te werken met dezelfde definities en opbouw van kosten ontstaat meer transparantie en vergelijkbaarheid. Dit voorkomt versnippering en helpt gemeenten en aanbieders om samen tot beter onderbouwde tarieven te komen. Naar ‘Nieuwe kostentool Jeugdhulp beschikbaar’
    • Onderzoek Uniformering meting wachttijden
      Een werkgroep met (o.a.) gemeenten, aanbieders en Team Aanpak Wachttijden (TAW) is bezig om te komen tot uniforme definities voor het meten van wachttijden. Een volgende stap is het inbouwen van de definities in het berichtenverkeer en in regelgeving: de afspraken die we maken worden verplicht.
      Naar ‘Landelijk beeld van wachttijden in de jeugdzorg’
    • Onderzoek Taakgerichte uitvoeringsvariant
      Binnen de jeugdzorg en de Wmo 2015 worden drie uitvoeringsvarianten onderscheiden: inspanningsgericht, outputgericht en taakgericht. De taakgerichte variant wordt door een beperkt aantal gemeenten volledig toegepast en door veel gemeenten ingezet voor specifieke onderdelen van de jeugdzorg, met name zorgvormen met een beschikbaarheidskarakter zoals crisiszorg. Voor de inspanningsgerichte variant wordt ingezet op vergaande standaardisatie, maar zolang de taakgerichte variant daarvan los blijft staan, blijven de effecten hiervan beperkt. Om die reden wordt onderzocht welke minimale vormen van standaardisatie binnen de taakgerichte variant mogelijk en wenselijk zijn.
    • Onderzoek Meting administratieve processen
      Op dit moment hebben we alleen verouderde inzichten in administratieve processen en overhead (welke processen en van welke omvang). Daardoor kunnen we het effect van standaardiseren niet goed meten. We zijn bezig met een onderzoek naar administratieve processen bij jeugdzorgaanbieders waarbij we zowel een nulmeting als een methodiek voor vervolgmetingen laten ontwikkelen.

      Naar ‘Onderzoek administratieve processen’

    Programmalijn 3: Communicatie en implementatie

    Het ontwikkelen van standaarden gebeurt met experts uit het veld. Via communicatiekanalen van de partners binnen het programma worden ontwikkelingen gedeeld en wordt uitgelegd wat de aanpak betekent voor regio’s, gemeenten en jeugdzorgaanbieders.

    Meedenken of vragen?
    Deel je vragen, ideeën of praktijkervaringen. Meld je aan via je brancheorganisatie of neem contact met op via: voorjeugdengezin@minvws.nl.

    Huidige instrumenten

    Het Ketenbureau i-Sociaal Domein ontwikkelt en beheert al standaarden en ondersteunt gemeenten en aanbieders bij de implementatie ervan. Als gemeenten en aanbieders deze goed en eenduidig gebruiken, scheelt dat al veel qua administratieve lasten. De contractstandaarden Jeugd zijn door de ALV van de VNG algemeen verbindend verklaard.

     

    Implementatie

    Gemeenten en aanbieders moeten tijdig weten wanneer nieuwe standaarden beschikbaar zijn, zodat zij systemen, contracten en werkprocessen kunnen aanpassen. Deze programmalijn zorgt voor een voorspelbare releaseplanning zodat iedereen zich kan voorbereiden op de implementatie.

     

    Goed voorbeeld
    “Minder keuzes betekent meer duidelijkheid, zodat de samenwerking tussen gemeenten en zorgaanbieders verbetert”, aldus de bevlogen informatiemanager Sociaal Domein in Netwerkorganisatie Regio Alkmaar (NORA). 

    Lees het hele artikel op i-sociaal domein

    Ga naar de website van OZJ voor meer nieuws uit de praktijk.

    Programmalijn 4: Structurele borging van standaarden in contracten en regelgeving

    Om landelijke standaarden snel te kunnen invoeren, wordt onderzocht hoe deze ook binnen lopende contracten kunnen worden toegepast, bijvoorbeeld via wijzigingsclausules en bestuurlijke afspraken. Daarnaast wordt gewerkt aan borging in wet- en regelgeving en structureel beheer van de standaarden.

    Veel gestelde vragen programma Standaardisatie

    Wat betekent WUIVER?

    WUIVER staat voor Werkwijze Uniforme Inkoop Verantwoording En Registratie. Dit betreft de afkorting van het conceptuele model dat is ontwikkeld om tot standaardisatie in de Jeugdzorg te komen. De beoogde volgorde van uitwerking vanuit het model is:

    1. Uniforme begrippen en voorwaarden
    2. Een limitatieve set aan producten (‘productstructuur’)
    3. Product- en dienstomschrijvingen van deze producten
    4. Contractstandaarden voor deze producten
    5. Vertaling begrippen en productstructuur in regelgeving en handreikingen:
      a. Registratieregels
      b. Declaratieregels
      c. Eisen aan software voor registratie en declaratie
      d. Financieel administratieve processen
      e. Accountantsprotocol
    6. Tarieven (tariefgrenzen) per product/dienst

    Waar werkt het programma naartoe?

    1. Overkoepelende uniforme begrippenlijst

    Begrippen als startdatum, indirecte tijd of no-show komen in meerdere standaarden voor en kennen vaak verschillende definities. Kern is komen tot één set van begrippen en definities die kunnen worden toegepast in de verschillende standaarden.

    2. Limitatieve set regionale product- en dienstomschrijvingen

    • Op dit moment hanteren gemeenten en regio’s hun eigen product- en dienstomschrijvingen.
    • Doordat deze verschillen ontstaan er administratieve lasten. Daarom maken we één set van product- en dienstomschrijvingen (voor zorgvormen die minimaal regionaal moeten worden ingekocht) die regio’s dienen te gebruiken bij het contracteren van zorg.

    3. Tarieven per product/dienst

    • Op dit moment hanteren gemeenten en regio’s hun eigen tarieven. Wel is vastgelegd in de Amvb reële prijzen Jeugdwet dat zij hierbij een verplichte set aan kostprijselementen moeten gebruiken.
    • Ook zetten deze gemeenten en regio’s hun eigen kostenonderzoeken uit om tot die tarieven te komen. Dit is administratief erg belastend voor jeugdzorgaanbieders en deze onderzoeken leiden lang niet altijd tot een goed onderbouwd tarief.
    • Daarom zorgen we dat, zodra de product- en dienstomschrijvingen zijn vastgesteld, dat er landelijk kostenonderzoek wordt gedaan naar de kosten van deze dienstverlening (en niet meer regionaal/lokaal).
    • Resultaat zijn tariefgrenzen, zoals bandbreedtetarieven of maximumtarieven. Gemeenten en regio’s kunnen nog steeds rekening houden met de eigen visie en met lokale componenten.

    Wat gaan we niet standaardiseren?

    • Geen vaste tarieven: We maken geen tarieven die in het hele land hetzelfde zijn, maar we werken toe naar tariefgrenzen (zoals bandbreedtetarieven of maximumtarieven) voor zorgvormen met daarbinnen producten.
    • Geen regulering voor zorgvormen die straks alleen lokaal worden ingekocht. De scope is de AMvB Zorgvormen. Regio’s moeten straks specialistische zorg, op basis van de AMvB, gezamenlijk inkopen.
    • Geen uniforme uitvoeringsvariant. Er zijn nu drie uitvoeringsvarianten (inspanningsgericht, resultaatgericht, taakgericht) en dat blijft zo conform de Hervormingsagenda. Zorgaanbieders kunnen nog steeds met drie varianten te maken hebben: de standaarden schrijven voor elk van de uitvoeringsvarianten voor wat verplicht is.

    Hoe worden de kwaliteitscriteria opgenomen in de standaarden?

    • In samenwerking met de werkorganisatie kwaliteit en blijvend leren (KBL) zullen er kwaliteitscriteria gekoppeld moeten worden aan de product- en dienstomschrijvingen.
    • Basis is bestaande kwaliteitsproducten.
    • De toevoeging van kwaliteitscriteria is randvoorwaardelijk om uiteindelijk de stap te kunnen maken richting landelijke tarieven (tariefgrenzen).

    Programmateam Standaardisatie

    Hierin zitten experts van:

    • Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG)
    • Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN)
    • Jeugdzorg Nederland
    • De Nederlandse ggz
    • Ministerie van Justitie en Veiligheid
    • Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
    • Ketenbureau i-Sociaal Domein
    • Zorginstituut Nederland

    Benieuwd naar deze experts? Ga naar de pagina Standaardisatie van specialistische zorgvormen 

    Meer informatie en documenten
    Nieuw plan standaardisatie jeugdzorg VNG – 28 mei 2026

    Nieuwe kostentool Jeugdhulp beschikbaar Ketenbureau i-Sociaal Domein – 24 april 2026

    Standaardisatie specialistische van specialistische zorgvormen – Voor de Jeugd en het Gezin

    Meer weten? Stuur een mail naar ketenbureau@i-sociaaldomein.nl.